του Νίκου Παπαδάκου*
 

Η νέα οικονομία βασίζεται κυρίως σε νέους κανόνες που όμως δεν είναι και εντελώς νέοι. Όπως ανέφερε σε μία συνέντευξή του ο νομπελίστας οικονομολόγος Πολ Κρούγκμαν, "οι νέοι κανόνες της οικονομίας δεν είναι και τόσο νέοι… αφού το Χόλιγουντ τους ακολουθεί από καιρό".

Οι προφήτες της σύγχρονης οικονομίας, μας έχουν από καιρό πληροφορήσει,  ότι ατενίζουμε ένα μέλλον,  που η κάθε βιομηχανία θα είναι μία μικρή Σίλικον Βάλεϊ και η κάθε επιχείρηση θα υπακούει στους κανόνες της σόου μπίζνες. Ακριβώς όπως και στην βιομηχανία του κινηματογράφου - που το σύνολο του κόστους της κάθε νέας ταινίας που γυρίζεται αφορά την πρώτη κόπια -έτσι και στις βιομηχανίες του μέλλοντος το μεγαλύτερο μέρος του κόστους θα αφορά το πρώτο κομμάτι από το κάθε νέο προϊόν που θα παραχθεί.

Κλασσικό παράδειγμα της κοστολόγησης των προϊόντων της βιομηχανίας της νέας εποχής,  είναι η περίπτωση των γνωστών σε όλους «Windows». Το σύνολο σχεδόν του κόστους του προϊόντος,  δαπανήθηκε για να παραχθεί το πρωτότυπο,  ενώ το κόστος για το κάθε cd που παράγεται τείνει στο μηδέν. Στην κοστολόγηση του προϊόντος οι πρώτες ύλες αλλά και η δευτερογενής βιομηχανική επεξεργασία , συμμετέχουν σε πολύ μικρά ποσοστά σε σχέση με την δημιουργία του. Οι επενδύσεις που αναλογούν στα τμήματα R&D (Research & Developement) της κάθε βιομηχανίας μπορούν να συγκριθούν μόνο με τα έξοδα προώθησης και μάρκετινγκ. Ενός μάρκετινγκ όμως,  που δεν θα μοιάζει σε πολλά πράγματα με την μέχρι σήμερα εικόνα του. Η βιομηχανία του μέλλοντος θα υπακούει πιστά στους νόμους της πληροφορίας. Aς ελπίσουμε μάλιστα ότι δεν οδηγούμεθα σε ένα μέλλον που θα επιζήσουν μόνο επιχειρήσεις τύπου θεαμάτων («we are on our way to an area where there is no business that isn't like show business» - K. Kelly).

Είναι όμως αυτές,  οι ακραία ανταγωνιστικές συνθήκες του μέλλοντος,  τόσο απαγορευτικές στην προσπάθεια ανόρθωσης μιάς γερασμένης και αντιπαραγωγικής οικονομίας, όπως η δική μας;

Μήπως τα τεράστια κονδύλια που ξοδεύονται με ολοένα και μεγαλύτερους ρυθμούς από τα πολυεθνικά μεγαθήρια,  στον αέναο αγώνα της κατάκτησης της κορυφής, συμπιέζουν σε τέτοιο βαθμό τα περιθώρια ανάπτυξης νέων καινοτόμων ιδεών;

Μήπως τα πάντα έχουν προσεγγιστεί ή προσεγγίζονται από τα πλέον κοφτερά μυαλά του πλανήτη,  τα οποία στρατολογούν οι μεγιστάνες της οικονομίας? 

Υπάρχει άραγε κάποια κερκόπορτα,  από την οποία θα μπορούσε να τρυπώσει στην οικονομία του μέλλοντος το "πολυμήχανο" πνεύμα του Έλληνα και με τον τρόπο αυτόν θα κατάφερνε να επιβιώσει,  για περισσότερο από λίγες στιγμές σε αυτό το περιβάλλον,  αν βρισκόταν  -βέβαια- ποτέ εκεί;

Σίγουρα δεν είμαστε στην  δεκαετία του '70 και του '80,  που η καινοτομία ανακάλυπτε τη δύναμη της και έδινε την ευκαιρία στο κάθε αδέσμευτο και ανήσυχο πνεύμα,  να βρει την θέση του μέσα στην αλματώδη ανάπτυξή της. (κάποιες σκανδιναβικές χώρες- μάλιστα- χρωστούν σε μεγάλο βαθμό την τεράστια πρόοδο τους,  στον δρόμο των καινοτομιών που διάλεξαν να ακολουθήσουν).

Σίγουρα δεν υπάρχει στην χώρα η απαραίτητη εκπαιδευτική υποδομή,  που απαιτείται για να δοθούν στους νέους ανθρώπους  τα αναγκαία εφόδια για να μπορέσουν να ακολουθήσουν σύγχρονους επαγγελματικούς δρόμους. Ούτε οι νέοι άνθρωποι της Ελλάδας του σήμερα (μαζί με όσους συνεχίζουν να μένουν νέοι μέσα από την προσπάθειά τους για διαρκή ενημέρωση),  έχουν την εμπειρία που απαιτείται για να χρησιμοποιήσουν το ικανότατο μυαλό τους προς την κατεύθυνση της καινοτόμου ανάπτυξης.

Παρ' όλα αυτά όμως, υπάρχει η δυνατότητα να μην χαθεί και αυτή η ευκαιρία. Άλλωστε, η δύναμη του μέλλοντος θα περνάει μέσα από τη δύναμη της  ελεύθερης νόησης. Η ελεύθερη σκέψη απαιτεί αρχικά τις κατάλληλες συνθήκες που χρειάζονται το μυαλό και το σώμα,  για να μπορούν να την παράγουν. Η ηρεμία και η σιγουριά,  είναι κάποιες από τις απαιτούμενες συνθήκες και αυτές οφείλει να τις εξασφαλίζει η κάθε νέα κυβέρνηση του σήμερα και του μέλλοντος. Όπως οφείλει να σχεδιάζει σύγχρονα εκπαιδευτικά προγράμματα και προγράμματα κατάρτισης,  που θα συνδυάζονται με την αντίστοιχη πρακτική τους, να εξασφαλίζει διαρκώς τις κατάλληλες εκείνες υποδομές που θα απαιτηθούν για την μετάδοση της απαραίτητης γνώσης που συντελεί στην μετάλλαξη της οικονομίας μας από κρατικοδίαιτη- ( ίσως και παρασιτική)  σε σύγχρονη, ανταγωνιστική και πάνω από όλα να πληροφορεί αδιάκοπα τους νέους μας,  για τις εξελίξεις της αγοράς στρέφοντας τους να επιλέξουν κατευθύνσεις,  στις οποίες θα μπορούν να αναδείξουν τις ικανότητες τους και όχι συντεχνιακά επαγγέλματα για να βολευτούν.

Η νέα εποχή που ξημερώνει  για την ελληνική κοινωνία,  δεν πρέπει να κουβαλήσει πάνω της όλα εκείνα τα βάρη που της κληροδότησε το φαύλο παρελθόν. Οι νέοι κανόνες της αγοράς διαμορφώνουν το μέλλον μιας οικονομίας,  η οποία θα στηρίζεται κυρίως στην έρευνα και την τεχνολογία. Η συμμετοχή της Ελλάδας στις αγορές του μέλλοντος περνάει μέσα από την γνώση και την εμπειρία των Ελλήνων. 

Πάνω από όλα όμως η κάθε νέα κυβέρνηση, που θα αναλαμβάνει να διαχειριστεί τις τύχες της νέας γενιάς, θα πρέπει να επιλέγει και να δίνει στους νέους όλα εκείνα τα εφόδια, που απαιτεί η σύγχρονη οικονομία, ώστε να μπουν στην αγορά εργασίας πάνοπλοι και ανταγωνιστικοί. Οι νέοι μας ένιωσαν  πολλά στο πετσί τους τα τελευταία χρόνια της κρίσης και ξέρουν καλά,  ότι το βόλεμα ανεκπαίδευτων ψηφοφόρων στο μεγάλο κράτος δεν εξασφαλίζει κανένα δικαίωμα στο όνειρο. Ούτε καν αυτή την ίδια την επιβίωση δεν κατοχυρώνει. 

Το κράτος από μόνο του δεν μπορεί να ακολουθήσει τους ξέφρενους ρυθμούς ανάπτυξης της νέας παγκόσμιας αγοράς και τα εργαλεία πληροφόρησης που διαθέτει,  αναφέρονται σε παρωχημένες εποχές και δεν μπορούν να εξάγουν κανένα έγκυρο και έγκαιρο συμπέρασμα,  για να ληφθούν αποφάσεις έστω για διορθωτικές κινήσεις.

Η λειτουργία Ερευνητικών, Τεχνολογικών και άλλων ινστιτούτων με την συμμετοχή του ευρύτερου δημοσίου τομέα με κρατικά Πανεπιστήμια, επιμελητήρια και άλλους κλαδικούς φορείς,  μάλλον δεν πέτυχε να εναρμονίσει την χώρα μας με τις νέες πρακτικές που ακολουθούν οι χώρες που προοδεύουν.

Έχει έρθει η ώρα για την δημιουργία νέων φορέων,  που θα διοικούνται από σχήματα που θα περιλαμβάνουν κυρίως τον ιδιωτικό τομέα, θα συλλέγουν τα στοιχεία από τις παγκόσμιες εξελίξεις, θα τα επεξεργάζονται με αναπτυξιακά κυρίως κριτήρια και θα διοχετεύουν έγκαιρα στην αγορά, έγκυρες πληροφορίες μήπως και επιτέλους αντιμετωπίσουμε την άγνοια που φέρνει την υποβάθμιση και φθείρει καθημερινά  την οικονομία μας για να μπορέσουν να επιβιώσουν οι ολιγάρχες που φαίνεται ότι ακολουθούν πιστά τη λαϊκή ρήση - στους τυφλούς βασιλεύει ο μονόφθαλμος.

Το κράτος πρέπει και μπορεί να βοηθήσει τη λειτουργία τέτοιων αυτόνομων και αυτοδύναμων σχημάτων,  κυρίως επιστρατεύοντας  την πολιτική του βούληση. Τους απαραίτητους πόρους για την λειτουργία τέτοιων σχημάτων,  θα τους εξασφαλίσει ο ιδιωτικός τομέας. Το να αναλαμβάνει το κράτος υπό την αιγίδα του εκδηλώσεις,  που θα διοργανώνονται από αυτούς τους φορείς όχι μόνο δεν επιβαρύνει σε τίποτα τους φορολογούμενους αλλά και αναβαθμίζει το ρόλο του κράτους στα μάτια των Ελλήνων,  για να το νιώθουν πλέον όχι σαν απλό καταλύτη της διαπλοκής,  αλλά –κυρίως -σαν άμεσο αρωγό της επανεκκίνησης της οικονομίας μας.

Η οικονομία έχει τους παλιούς της κανόνες,  όπως τους τίμιους και σαφείς θεσμικούς όρους που πάντα απαιτούνται για να λειτουργήσει και να αναπτυχθεί, αλλά έχει και νέους. Οι νέοι όροι,όπως άλλωστε αναφέρθηκε και στην αρχή του άρθρου, συνδέονται με κάποιες από τις πλουτοπαραγωγικές δυνάμεις του μέλλοντος,  όπως είναι η καινοτομία και η ανάλυση της πληροφορίας. Το μάρκετινγκ των σύγχρονων βιομηχανιών,  στριμώχνεται στο διαδίκτυο την ώρα που οι Η.Π.Α χρηματοδοτούν τα Πανεπιστήμια και τα Ινστιτούτα της Γερμανίας για να παράγουν το 30% περίπου της ανάπτυξης της τεχνολογίας τους.

Υπάρχει όμως και η παλιά συνταγή για την νέα οικονομία: Γνώση, εμπειρία, επινοητικότητα.

Η καινοτομία θα συνεχίσει να παράγεται και οι ανάγκες για τα μυαλά που θα την παράγουν θα αυξάνονται συνεχώς. Οι μεγάλες εταιρείες,  θα αναζητούν συνεχώς νέους με εξειδικευμένη γνώση, εμπειρίες που να μπορούν να τους εντάξουν σε σύγχρονα εταιρικά περιβάλλοντα και κυρίως με επινοητικότητα.

Αν καταφέρουμε (με συλλογική προσπάθεια κράτος και ιδιωτικός τομέας) να βελτιστοποιήσουμε στην Ελλάδα την παραγωγή σύγχρονης γνώσης,  συνδυασμένης με πρακτικές εφαρμογές και τις αντίστοιχες πιστοποιήσεις τους, θα μπορέσουμε,  το μειονέκτημά του σήμερα,  να το κάνουμε πλεονέκτημα του αύριο.

Και για να γίνω πιο σαφής: Η αδυναμία που μας χαρακτηρίζει σαν λαό,  του να σεβαστούμε  διαδικασίες,  συνέτεινε στο να αναπτύξουμε ένα χαρακτηριστικό,  που έγινε γνώρισμα της φυλής μας από την εποχή του Οδυσσέα: την εφευρετικότητα.  Το σημαντικότερο,  από τα αναγκαία και ικανά προσόντα για την ανάπτυξη της νέας οικονομίας.  

Αυτή την ικανότητα που μαζί με την ελευθερία της σκέψης θα μπορέσουν,  με σκληρή δουλειά και μόρφωση, να απελευθερώσουν τα μπερδεμένα από τα προβλήματα δυνατά ελληνικά μυαλά και θα τα εντάξουν σε περίοπτη θέση στις αγορές του μέλλοντος.

^Ο Νίκος Παπαδάκος είναι Χημικός Μηχανικός και επιχειρηματίας, πρόεδρος του Δ.Ε.Κ.Α

Ανασημοσίευση από την "Αυγή"