του Νίκου Παπαδάκου*
 

Το εκλογικό σύστημα της χώρας αποτέλεσε για δεκαετίες και αποτελεί ένα από τα βασικά πολιτικά ζητήματα που απασχολούν πολίτες, πολιτικούς και κόμματα.

Εκλογικό σύστημα είναι ο τρόπος κατανομής των βουλευτικών εδρών στις εκλογές καθώς και της αντίστοιχης εκλογής των υποψήφιων βουλευτών. Η διαδικασία αυτή ορίζεται με έναν ειδικό νόμο ή κανονισμό, ο οποίος ονομάζεται εκλογικός.

Συνήθως διακρίνεται σε τρεις τύπους:

Α. Πλειοψηφικό (ανά την επικράτεια, με μονοεδρικές κ.λπ.) με αντικειμενικό ελάττωμά του, την έλλειψη αναλογικότητας. Βασίζεται στην αγγλοσαξωνική λογική όπου ο νικητής κερδίζει τα πάντα (The winner takes it all).

Β. Αναλογικό (απλή αναλογική, απλή αναλογική με όριο κ.λπ.), όπου ο αριθμός εδρών που λαμβάνουν τα κόμματα ή οι συνδυασμοί εξαρτάται μόνο από το συνολικό εθνικό ποσοστό τους στην επικράτεια, ανεξαρτήτως του αντίστοιχου αποτελέσματός τους ανά νομό (εκλογική Περιφέρεια). Θεωρείται το πλέον δίκαιο εκλογικό σύστημα, αφού αποτυπώνει πλήρως τη λαϊκή θέληση.

Γ. Σύνθετο ή μεικτό. Πρόκειται για ενισχυμένα αναλογικά συστήματα και είναι όλα όσα δεν ανήκουν σε καμία από τις παραπάνω κατηγορίες (πλειοψηφικό και αναλογικό).

Υπάρχουν μεικτά συστήματα, προερχόμενα δηλαδή από τον συνδυασμό του πλειοψηφικού και απλής αναλογικής, όπως η ενισχυμένη αναλογική αλλά και άλλα πρωτότυπα.

Αποτέλεσμα βέβαια όλων αυτών των συστημάτων, όπως της ενισχυμένης αναλογικής, είναι η δυσανάλογη εκπροσώπηση του πρώτου κόμματος σε βάρος των υπόλοιπων και κυρίως των μικρότερων από αυτά.

Η Ελλάδα έχει υιοθετήσει κατά καιρούς όλα τα εκλογικά συστήματα, ξεκινώντας από το πλειοψηφικό (1844 έως 1923), εναλλασσόμενο πλειοψηφικό με αναλογικό και μεικτό (μεταξύ του 1923 και του 1956) και ενισχυμένη αναλογική που ισχύει μέχρι τις μέρες μας.

Το Δίκτυο Επιχειρηματικότητας Καινοτομίας και Ανάπτυξης, αφού μελέτησε την ελληνική πραγματικότητα και λαμβάνοντας υπ' όψη του τη δεδομένη πρόθεση όλου σχεδόν του πολιτικού και κοινωνικού ιστού της χώρας καθώς και του λαού για ένα δικαιότερο εκλογικό σύστημα, προτείνει ένα καινοτόμο εκλογικό σύστημα, το οποίο σε γενικές γραμμές περιλαμβάνει τα εξής:

1. Μείωση των απευθείας εκλεγομένων βουλευτών της επικράτειας κατά τον αριθμό, ο οποίος θα αποφασιστεί να δίνεται σαν μπόνους στο πρώτο κόμμα.

Αν, παραδείγματος χάριν, οι βουλευτές παραμείνουν τριακόσιοι και το μπόνους προς το πρώτο κόμμα αποφασιστεί να περιοριστεί από πενήντα σε τριάντα έδρες, το σύνολο των απευθείας εκλεγόμενων βουλευτών θα ανέρχεται στους διακόσιους εβδομήντα επί συνόλου τριακοσίων.

Σημείωση: Εφόσον αποφασιστεί η μείωση του συνολικού αριθμού των εκλεγόμενων βουλευτών, η διαδικασία θα ακολουθεί αντίστοιχα τους νέους αριθμούς (εκατόν εβδομήντα βουλευτές απ' ευθείας εκλεγόμενοι επί συνόλου διακοσίων, εβδομήντα επί συνόλου εκατό κ.λπ).

2. Απλή αναλογική για το σύνολο του αριθμού των απευθείας εκλεγόμενων βουλευτών βουλευτικών εδρών. Συμπεριλαμβάνονται όλες οι εκλογικές Περιφέρειες της χώρας καθώς και ο συνδυασμός επικρατείας των κομμάτων.

Επομένως, στο παράδειγμα της πρώτης παραγράφου μοιράζονται οι 270 έδρες με το δίκαιο σύστημα της απλής αναλογικής, αποφεύγοντας τα ευτράπελα που δημιουργούνται από τη δεύτερη και κυρίως την τρίτη κατανομή, ώστε η εκλογή σε πολλές των περιπτώσεων να έχει χαρακτήρα τυχερού παιχνιδιού.

3. Εκλογή των βουλευτών οι οποίοι θα αποτελούν το μπόνους των τριάντα εδρών από μια λίστα (30+5) υποψηφίων τους και τους οποίους θα μπορεί να χρησιμοποιήσει το πρώτο κόμμα για να ασκήσει το κυβερνητικό του έργο. Άλλωστε, ο λόγος ύπαρξης του μπόνους σχετίζεται κυρίως με τη διευκόλυνση του πρώτου κόμματος στη δημιουργία κυβέρνησης, ώστε να αποφεύγονται συνεχείς εκλογικές αναμετρήσεις.

4. Το κάθε κόμμα το οποίο θα θέτει υποψηφιότητα στις εκλογές θα καταρτίζει δική του λίστα 30 + 5 (αναπληρωματικών) στελεχών του οι οποίοι θα εκλεγούν στο σύνολό τους σε περίπτωση που το κόμμα τους κερδίσει την πρώτη θέση. Η συγκεκριμένη αυτή λίστα του κάθε κόμματος θα μπορεί να συμπεριλαμβάνει πολιτικούς, τεχνοκράτες και στελέχη τα οποία θεωρούνται απαραίτητα κυρίως για το κυβερνητικό έργο του κόμματος το οποίο θα κερδίσει.

Η παρουσία τέτοιων προσώπων στις συγκεκριμένες αυτές λίστες μπόνους των κομμάτων, πέραν του μελλοντικού τους ρόλου στη διακυβέρνηση της χώρας, πιθανότατα θα επηρεάζει και το εκλογικό σώμα στην εκλεκτική του συμπεριφορά, αφού λίγο ώς πολύ θα κρίνεται εκ των προτέρων και η ποιότητα των κομμάτων.

5. Με αυτή τη μέθοδο υιοθετείται σχεδόν στο σύνολό της η απλή αναλογική, εκλέγονται απευθείας από τον λαό οι υποψήφιοι τους οποίους πραγματικά προτιμά το εκλογικό σώμα, αποφεύγονται όσα παράδοξα επιφέρουν στο σύστημα η δεύτερη και κυρίως η τρίτη κατανομή, με αποτέλεσμα να εκλέγονται βουλευτές με ελάχιστους ψήφους σε μια Περιφέρεια αντί άλλων με πολλαπλάσιο αριθμό, κρίνονται εκ των προτέρων στελέχη τα οποία ενδέχεται να παίξουν σημαντικό ρόλο στη διακυβέρνηση της χώρας.

Πέραν των υπόλοιπων, έτσι μπορεί ο κυρίαρχος λαός να αναγνωρίσει τις ποιοτικές διαφορές μεταξύ των κομμάτων (τουλάχιστον όσων διεκδικούν την εξουσία). Τελικά, έτσι εξασφαλίζεται όχι μόνο ένα δικαιότερο αλλά και ένα αποτελεσματικότερο εκλογικό σύστημα.

Αυτή η πρόταση θα μπορούσε να υιοθετηθεί από το σύνολο της πολιτικής επικράτειας και να ισχύει συνεχώς. Έτσι, με ένα ποιοτικό, τίμιο και κυρίως διαφανές σύστημα θα αντιμετωπιστούν οριστικά τα διαρκή εκλογικά θέματα που προκύπτουν από το γεγονός ότι πολύ σπάνια ακολουθήθηκε το ίδιο εκλογικό σύστημα έστω και σε δύο συνεχόμενες εκλογές και οφείλονται στο ότι ο καθορισμός του εκλογικού συστήματος επαφίεται κάθε φορά στην εκάστοτε καινούργια κυβέρνηση, η οποία τον διαμορφώνει με μοναδικό κριτήριο τα κοντοπρόθεσμα συμφέροντά της.

Η διαφάνεια μάλιστα σε πρόσωπα και κυρίως εκείνα τα οποία θα συμπεριληφθούν στη σχετική λίστα του μπόνους, την οποία εξασφαλίζει η πρόταση, θα αντιμετωπίσει σε έναν βαθμό και την παθογένεια του ισχύοντος συστήματος, όπου, σε αντίθεση με την πρόθεση του Συντάγματος, τόσο η νομοθετική όσο και εκτελεστική εξουσία ασκούνται από τους ίδιους ανθρώπους.

* αναδημοσσίευση από την avgi.gr