των Νίκου Κυριαζή και Νίκου Παπαδάκου*

Ο άνθρωπος είναι απόλυτα ελεύθερος και γι' αυτό είναι απόλυτα υπεύθυνος
Ζαν Πολ Σαρτρ

Σε προηγούμενο κείμενό μας, αρχές καλοκαιριού, αναφερθήκαμε σε θέματα αλληλεγγύης αρχαίων ελληνικών ομοσπονδιών προς τα μέλη τους καθώς και στις παρεχόμενες από την ομοσπονδία αποζημιώσεις προς το κάθε μέλος το οποίο υφίστατο ζημία από παράλειψη ή λανθασμένη πολιτική της ομοσπονδίας. Το παράδειγμα του Φλειούντα, μέλους της αχαϊκής ομοσπονδίας, αποδεικνύει με σαφήνεια το γεγονός ότι σε πραγματικές κοινοπολιτείες και οι δύο αρχές, αλληλεγγύη και αποζημίωση, ίσχυαν και οφείλουν να εξακολουθούν να ισχύουν.
Το γεγονός ότι η ελληνική αντιπροσωπεία θα βρεθεί, εν όψει της εκταμίευσης της δεύτερης δόσης, για ακόμη μια φορά στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων, με σαφή τη διάθεση των Ευρωπαίων εταίρων μας να πιέσουν για ακόμη μεγαλύτερες θυσίες από την πλευρά της χώρας μας, καθιστά επιβεβλημένη την παρουσίαση από μέρους της κυβέρνησης του μεγέθους της ζημίας την οποία υπέστη η πατρίδα μας από τη λανθασμένη και καταστροφική πολιτική την οποία μας επέβαλαν τα θεσμικά όργανα της Ένωσης.
Σε αυτή τη δύσκολη προσπάθεια θα επιδιώξουν να συνεισφέρουν και οι γράφοντες το παρόν, παρουσιάζοντας την πορεία των γεγονότων από την οπτική γωνία εκείνου του μέλους μιας ένωσης ή μιας κοινοπολιτείας που, αν και ακολούθησε όλα αυτά που αποφάσισαν οι υπόλοιποι για λογαριασμό του και για τη θεραπεία του, εντούτοις όχι μόνο δεν γιατρεύτηκε, αλλά, αντιθέτως, υπέστη σαφώς μεγαλύτερη και σχεδόν ανεπανόρθωτη ζημία.
Συγκεκριμένα, λοιπόν, όταν ξέσπασε η ελληνική κρίση δημοσίου χρέους το 2009-2010, η Ε.Ε. βρέθηκε μπροστά σε μια πολύ δυσάρεστη έκπληξη, αφού σύμφωνα με τη Συνθήκη Σταθερότητας - κριτήρια του Μάαστριχτ (έλλειμμα μικρότερο του 3% και δημόσιο χρέος μικρότερο του 60% του ΑΕΠ, ανεξάρτητα βέβαια από το γεγονός ότι το κριτήριο αυτό παραβλέφθηκε σαν όρος συμμετοχής στην ΟΝΕ, αφού εκτός από την Ελλάδα και άλλες χώρες, όπως η Ιταλία και το Βέλγιο, είχαν χρέος πολύ μεγαλύτερο), δεν ήταν δυνατή και προβλέψιμη η χρεοκοπία κράτους-μέλους της ΟΝΕ.
Ακριβώς επειδή ενδεχόμενο χρεοκοπίας δεν είχε προβλεφθεί και θεωρούνταν αδύνατη, η Ε.Ε. δεν είχε μηχανισμούς ούτε διέθετε εμπειρία για να το αντιμετωπίσει. Έτσι αναγκάστηκε, ίσως και με την παραπάνω δικαιολογία, να καταφύγει στην εμπειρία του ΔΝΤ, που ήταν άλλωστε και ο παγκόσμιος ειδικός για διασώσεις χωρών που πνίγονταν στην τρικυμία της χρεοκοπίας.
Η διάσωση της Ελλάδας πήρε τη μορφή του ναυαγοσώστη κ. Πολ Τόμσεν. Δυστυχώς, όμως, αποδείχτηκε πως ο ειδικός δεν ήταν και τόσο ειδικός. Όλες οι εκτιμήσεις - προβλέψεις του ακυρώθηκαν από την πραγματικότητα.
Αρχική εκτίμησή του ήταν πως η οικονομία θα ανακάμψει μέσα από μια ιδιαίτερα βαθιά ύφεση μέσα στα δύο πρώτα χρόνια. Συγκεκριμένα, οι εκτιμήσεις προέβλεπαν μείωση 5% του ΑΕΠ το 2010 και 2,5% το 2011. Το 2011 όμως, η ύφεση στη χώρα έφτασε το επίπεδο του 7,1% αποκλίνοντας κατά 4,6% από την εκτίμηση των ειδικών του κ. Τόμσεν.
Παράλληλα, ενώ η πρόβλεψή τους για το 2012 προέβλεπε επιστροφή στην ανάπτυξη, τα γεγονότα δεν επιβράβευσαν τα προγνωστικά τους και η οικονομία της Ελλάδας σημείωσε μια κάμψη της τάξης του 6,6%, αποκλίνοντας κατά τουλάχιστον 7% από αυτή την αισιόδοξη εκτίμηση του εξειδικευμένου ναυαγοσώστη μας.
Αντίστοιχα, για το 2013 η προβλεπόμενη ανάπτυξη του 2,1% αντικαταστάθηκε από την ύφεση του 3,3% (διαφορά – 4,4%). Η συνολική διαφορά προβλέψεων - πραγματικότητας για την περίοδο 2010-2013 ανήλθε στο ποσοστό του 16% (4,6% για το 2011, 7% για το 2012 και 4,4% για το 2013) με αντίστοιχη απώλεια 25 δισ. ευρώ με βάση το σημερινό ΑΕΠ (175 δισ. 2015) και ακόμη μεγαλύτερη, περίπου 36 δισ. ευρώ, αν οι υπολογισμοί μας λάβουν σαν βάση το ΑΕΠ της εκκίνησης της κρίσης, δηλαδή τα 240 δισ. του 2009.
Αυτή είναι μια πρώτη εκτίμηση του μεγέθους της ζημιάς που προκάλεσαν οι λανθασμένες εκτιμήσεις του ΔΝΤ και αυτή θα μπορούσε και θα έπρεπε να είναι η απαίτηση αποζημίωσης-ελάφρυνσης χρέους από πλευράς της Ελλάδας εάν η σημερινή Ένωση στην οποία συμμετέχουμε είχε τα στοιχεία όλων των πραγματικών ομοσπονδιών του παρελθόντος στις οποίες αναφερθήκαμε στο προηγούμενο σχετικό άρθρο ("Η αλληλεγγύη στις αρχαίες ομοσπονδίες και στην Ε.Ε", "Η Αυγή", 24/5/2016).
Εδώ γεννιέται επίσης και ένα άλλο ζήτημα, η απαίτηση αναλογικής αποζημίωσης για λάθη ειδικών στον ιδιωτικό τομέα (π.χ. από τους γιατρούς είναι πολύ συνηθισμένη - tort στην αγγλική ορολογία). Αυτή την αναλογία θα μπορούσε να επικαλεστεί και η ελληνική πλευρά και να διεκδικήσει μια επιπλέον ελάφρυνση από τους δανειστές της.
Βέβαια, επειδή όπως έλεγε ο Μολιέρος, «Δεν είμαστε υπεύθυνοι μόνο γι' αυτό που κάνουμε αλλά και γι' αυτό που δεν κάνουμε», η πλευρά των δανειστών θα επικαλεστεί σαν αντεπιχείρημα τη διστακτικότητα-αναβλητικότητα όλων των ελληνικών κυβερνήσεων να εφαρμόσουν τις απαραίτητες διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις, οι οποίες θα συνεισέφεραν στην ανάπτυξη άρα και σε μικρότερη ύφεση, όπως για παράδειγμα το άνοιγμα των κλειστών επαγγελμάτων, οι ιδιωτικοποιήσεις, η μείωση του δημοσίου τομέα, ιδιαίτερα με την κατάργηση άχρηστων και ζημιογόνων επιχειρήσεων αυτού κ.λπ.).
Σαφώς, το ΔΝΤ και οι θεσμοί γενικότερα αμφιβάλλουν -και σε έναν βαθμό δικαίως- για την απόδοση των νέων φορολογικών μέτρων και η εμπειρία τους επιβεβαιώνει ότι η υπερβολική αύξηση συντελεστών και εισφορών, η οποία έχει φτάσει στη χώρα μας στα όρια της φορολογικής πειρατείας, δεν αποδίδει. Η ελληνική και η διεθνής εμπειρία μάλιστα αναδεικνύουν το γεγονός ότι σε περιπτώσεις λήψεως τέτοιου τύπου μέτρων το αποτέλεσμα είναι το αντίθετο από το προβλεπόμενο, αφού επιφέρει περισσότερη ύφεση, με παράλληλη μείωση των εσόδων του κράτους, όπως άλλωστε συνέβη και στη χώρα μας κατά τη διάρκεια όλων των τελευταίων ετών.
Όμως και έτσι να είναι, ακόμη κι αν η ελληνική πλευρά δεν κατάφερε μέχρι σήμερα να δημιουργήσει ένα νέο, πραγματικά αναπτυξιακό περιβάλλον, με θεσμικές παρεμβάσεις μέσα σε ένα σωστό και σύγχρονο νομοθετικό πλαίσιο που θα προωθεί την υγιή ανταγωνιστικότητα σε βάρος του κρατικοδίαιτου διεφθαρμένου τριτοκοσμικού μοντέλου των τελευταίων δεκαετιών, την ευθύνη δεν μπορεί να την εισπράξει αποκλειστικά και στο σύνολό της η χώρα μας, αφού το μερίδιο το οποίο της αναλογεί είναι σαφώς υποδεέστερο εκείνου που πρέπει να αποδοθεί στους Ευρωπαίους και άλλους εταίρους μας, οι οποίοι μας επέβαλαν τη λανθασμένη συνταγή εξόδου από την κρίση.
Ακόμη κι αν ο ασθενής δεν ακολουθήσει απολύτως πιστά τη λάθος φαρμακευτική αγωγή, δεν πιστεύουμε ότι ένας καλοπροαίρετος ειδικός ή μη θα μπορούσε να του χρεώσει αποκλειστικά την άσχημη πορεία της υγείας του. Όταν μάλιστα θα ξεκινούσε η διαδικασία τού καταλογισμού των ευθυνών και της πληρωμής των αποζημιώσεων για την επιδείνωση της υγείας του, κανένα δικαστήριο δεν θα έβγαζε απαλλακτική απόφαση γι' αυτούς που εφάρμοσαν τη λάθος θεραπεία.
Κάτι ανάλογο θα πρέπει να συμβεί και στην περίπτωση της χώρας μας, η οποία δικαιούται αποζημιώσεων στο σύνολο ή μεγάλο μέρος της ύφεσης την οποία προκάλεσαν τα οικονομικά πειράματα των μη ειδικών στη ζωή όλων μας στην προσπάθειά τους να βγάλουν ασφαλή συμπεράσματα πάνω στα πειραματόζωα - στου κασίδη το κεφάλι, όπως λέει και η λαϊκή έκφραση.
Το πρόβλημα επομένως που αντιμετωπίζει η Ελλάδα, και μαζί της και η Ε.Ε., είναι πολυδιάστατο και αφορά ισοδύναμα όλες τις εμπλεκόμενες πλευρές. Απαιτεί σοβαρούς χειρισμούς και καλή πρόθεση από εμάς αλλά και από τους εταίρους μας.
Εμείς σίγουρα πρέπει να επιταχύνουμε τις διαδικασίες αλλαγής νοοτροπίας και απόκτησης συνείδησης ενεργού πολίτη και υγιούς μέρους μιας ομοσπονδίας, αλλά και εκείνοι παράλληλα να αναλάβουν τις υποχρεώσεις αλληλεγγύης τους προς τα κράτη-μέλη, ιδιαίτερα μάλιστα όταν, όπως στην περίπτωση της Ελλάδας, τους αναλογεί μεγάλο βάρος από την εσφαλμένη εκτίμηση και τελικά την πορεία της οικονομίας μας.
Εμείς πρέπει να κάνουμε μεγαλύτερες και πραγματικές προσπάθειες στην κατεύθυνση της ανάπτυξης και της προόδου, αλλά και εκείνοι οφείλουν να μας αφαιρέσουν σταδιακά μεγάλο μέρος από το βάρος του χρέους - τουλάχιστον εκείνο το οποίο δεν μας αναλογεί.
Είναι καιρός και εμείς αλλά και οι σύμμαχοί μας στη μεγάλη ευρωπαϊκή οικογένεια να επιλέξουμε τα λόγια που σώζουν και όχι τα λόγια που αρέσουν, όπως έλεγε ο Δημοσθένης. Αλλιώς όλους μας, όπως και τους Αθηναίους το 338 π.Χ., μας περιμένει μια Χαιρώνεια και μια τεράστια καταστροφή και μάλιστα χωρίς το ελαφρυντικό της άγνοιας της κρισιμότητας της κατάστασης.

* Ο Νίκος Παπαδάκος είναι χημικός μηχανικός, πρόεδρος του Δ.Σ. του Δικτύου Επιχειρηματικότητας Καινοτομίας Ανάπτυξης (ΔΕΚΑ)
Ο Νίκος Κυριαζής είναι συγγραφέας - οικονομολόγος, καθηγητής του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, επισκέπτης καθηγητής του Πανεπιστημίου Χάρβαρντ