Νέα Ελλάδα από νέους στην ψυχή ανθρώπους

του Νίκου Παπαδάκου

27-05-2015

Ο Πλάτωνας στο έργο του "Τίμαιος" (έργο γραμμένο το 360 π.Χ και αναφερόμενο στο Ελληνο-Ατλαντικό πόλεμο που κατά τις αφηγήσεις και τα χειρόγραφα των Αιγυπτίων ιερέων που συμμετέχουν στο έργο συνέβη περί το 9.500 π.Χ) μεταφέρει δια στόματος Κριτία έναν διάλογο του Σόλωνα με τους ιερείς.
" Ένας εκ των ιερέων ανέφερε στον Σόλωνα: Εσείς οι Έλληνες είστε αιώνια παιδιά· Έλλην γέρος δεν υπάρχει. Όταν το άκουσε αυτό ο Σόλων, ρώτησε: Πώς; Τι εννοείς μ’ αυτό; Ο ιερέας απάντησε: Όλοι είστε νέοι στην ψυχή, γιατί δεν έχετε μέσα σ’ αυτήν καμία παλιά αντίληψη, που να προέρχεται από αρχαία παράδοση ούτε καμία γνώση που να γέρασε με τον καιρό."
Αυτό το γεγονός, κατά τους σοφούς της ανθρωπότητας, αποτελεί την ειδοποιό διαφορά μεταξύ των Ελλήνων και των υπολοίπων εθνών που παρήγαγαν πολιτισμό κατά την διάρκεια των λίγων χιλιετιών που ζει ο άνθρωπος στην σύγχρονη του μορφή.
Αυτή η νεότητα στην ψυχή των Ελλήνων έδωσε την αιώνια νεότητα στις ιδέες που άνθισαν σε ένα περιβάλλον στο οποίο ξεχείλιζε η υγιής πολυφωνία των απόψεων και η άμιλλα.
Αυτή η απαλλαγμένη από δοξασίες, δογματισμούς και μονομανίες διάσταση που έδωσαν οι Έλληνες στην φιλοσοφία, τις επιστήμες και τις τέχνες, αποτέλεσε τον θεμέλιο λίθο πάνω στον οποίο χτίστηκε και συνεχίζει να οικοδομείται ο σύγχρονος κόσμος.
Αυτή η αξιοκρατία που επιβάλλουν η παντοτινή νεότητα και η αέναη ανησυχία του πνεύματος, αποτέλεσε το μοναδικό κριτήριο για να επιλεγούν, να προκριθούν και να διατηρηθούν αναλλοίωτες οι φρέσκιες σκέψεις των Ελλήνων της χρυσής περιόδου της Ιστορίας μας.
Η καλαισθησία των δημιουργημάτων των Ελλήνων (κυρίως αυτής της χρονικής περιόδου) μαρτυρά την ελευθερία του πνεύματος γιατί χωρίς δημοκρατία και ελευθερία στην έκφραση δεν χτίζονται Παρθενώνες, δεν γράφονται Οδύσσειες, δεν εκφωνούνται Επιτάφιοι.
Ακόμη η ποιότητα των ιδεών, που διακατέχουν όσο ποτέ στο παρελθόν την ανθρωπότητα του σήμερα, υποδηλούν δημιουργούς ελεύθερους από προκαταλήψεις, ιδεοληψίες και κοντόφθαλμα συμφέροντα.
Οι αρχαίοι Έλληνες δημιούργησαν ένα σύστημα αξιών που επέτρεπε στον κάθε ένα να παράγει αβίαστα και ελεύθερα τις ιδέες και απόψεις του και να τις πολιτεύει αισθανόμενος αποκλειστικά υπεύθυνος για τους θριάμβους ή τις συνέπειες που θα του επιφέρουν.
Το δικαίωμα στο λάθος και την υπερβολή αποτελούσε πρωταρχικό στοιχείο της δημοκρατίας της έκφρασης.
Το ίδιο και η υποχρέωση στην τιμωρία.
Αλλά η τιμωρία ή η αναγνώριση του βίου και της πολιτείας του καθενός από αυτούς έπονταν χρονικά των δημιουργημάτων του, δεν προϋπήρχαν μέσα σ' αυτά.
Η κάθε εξουσία δεν προκαθόριζε τα όρια της σκέψης του κάθε πολίτη, ούτε προσδιόριζε εκ των προτέρων την πορεία του.
Δεν υπήρχαν προδιαγεγραμμένοι κανόνες αξιολόγησης του βάθους της σκέψης των ανθρώπων με κανόνες αυτοπεριορισμού της έκφρασης προερχόμενους από θρησκείες, συμφέροντα και μηχανισμούς ελέγχου της εξουσίας.
Ο φόβος του καινοτόμου δεν διακατείχε τις συνειδήσεις των κρατούντων και οι μηχανισμοί καταστολής νέων ιδεών δεν εφαρμόζονταν ούτε στα πλέον τυραννικά καθεστώτα.
Ακόμη και οι πλέον φανατικοί υποστηρικτές του ολιγαρχικού συστήματος ουδέποτε διανοήθηκαν να αποτρέψουν τους νέους να ασχοληθούν, εκτός από την στρατιωτική τους γύμναση, με την φιλοσοφία, τις επιστήμες και τις τέχνες.
Κανείς από τους ηγεμόνες εκείνης της εποχής δεν φαντάστηκε ποτέ ένα σύστημα παιδείας που θα παράγει ανθρώπους με περιορισμένες προκαθορισμένες γνώσεις χωρίς φαντασία και χωρίς μέλλον.
Κανείς δεν τόλμησε να εξαγγείλει ένα σύστημα παιδείας στο οποίο οι άξιοι και ικανοί δεν θα έχαιραν της καταξίωσης, ένα σύστημα το οποίο θα απαγόρευε την εξέλιξη στη δημιουργική σκέψη και τον οραματισμό εξομοιώνοντας τους εργατικούς με τους μέτριους.
Η περίοδος των Αρχαίων Ελληνικών χρόνων χαρακτηρίζεται σαν η περίοδος της αξιοκρατίας και σε αυτήν την επιβράβευση των ικανών οφείλει ο κόσμος την ανάπτυξή του.
Ένας κόσμος του απόλυτου προγραμματισμού και της επικράτησης των «μετρίων» δεν θα μπορούσε να βοηθήσει πουθενά την εξέλιξη του ανθρωπίνου είδους.
Ένας κόσμος που θα προστάτευε αυτούς που τον εξουσιάζουν με μηχανισμούς καταστολής της ελευθερίας της γνώσης, με δομές και διαδικασίες που θα δεσμεύουν την αυτονομία του μυαλού των ικανών και δεν θα αφήνουν τον άνθρωπο ελεύθερο να παράξει ακόμη και καινά δαιμόνια, το μόνο που μπορεί να προσφέρει στους ανθρώπους είναι μια μίζερη καταπιεστική ζωή, χωρίς όραμα και ελπίδα και στην ανθρωπότητα ένα βήμα προς την απαξίωση και την εξαφάνιση του είδους.
Φανατικές αντιλήψεις που επιβάλλουν και συντηρούν δομές οι οποίες αποκλείουν τις ιδέες και ανθρώπους από την ελεύθερη διαπαιδαγώγηση των νέων, απλά για να υποστηρίξουν ένα σύστημα που καταρρέει πρέπει να θεωρούνται βασικοί παράγοντες της υποβάθμισης της ποιότητας του συνόλου της ζωής της σύγχρονης Ελλάδας, αφού η έλλειψη παιδείας είναι ο βασικότερος λόγος της πτώσης των αυτοκρατοριών.
Ο Αριστοτέλης έγραφε
"ΑΥΤΟΙ ΠΟΥ ΜΕΛΕΤΗΣΑΝ ΠΡΟΣΕΚΤΙΚΑ ΤΟΝ ΤΡΟΠΟ ΔΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΤΩΝ ΑΝΘΡΩΠΩΝ, ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΕΧΟΥΝ ΠΕΙΣΘΕΙ, ΠΩΣ Η ΤΥΧΗ ΤΩΝ ΕΘΝΩΝ ΕΞΑΡΤΑΤΑΙ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΤΩΝ ΝΕΩΝ"
Η εκπαίδευση όμως των νέων δεν μπορεί να περνά μέσα από σχολεία που δεν αναζητούν την διαρκή εσωτερική τους αναβάθμιση.
Η εκπαίδευση των νέων σε όλες τις δημιουργικές περιόδους παραγωγής πολιτισμού περνούσε μέσα από σχολεία που δίδασκαν οι πραγματικοί δάσκαλοι, μέσα από σχολεία και σχολές που επικρατούσε η αξιοκρατία και μάχονταν μεταξύ τους με ευγενή άμιλλα για την αναγνώριση και κυρίως για την προσφορά τους στον τόπο.
Τα σχολεία της Ελλάδας που καταξιώθηκαν στην συνείδηση της σύγχρονης διανόησης είχαν ονοματεπώνυμο.
Ήταν η Ακαδημία του Πλάτωνα, ο Περίπατος του Αριστοτέλη, η Ρητορική σχολή του Ισοκράτη δεν ήταν το 8ο το 14ο ή το 3002ο απρόσωπο σχολείο.
Αυτό δεν σημαίνει ότι και τα σχολεία που διαφοροποιούνται μεταξύ τους δεν έβγαλαν σημαντικά σύγχρονα μυαλά. Το αντίθετο μάλιστα. Αλλά όταν κάποιοι κατηγοριοποιούν και κατευθύνουν τα σχολεία σε ρόλο διεκπεραιωτή μιας αναγκαστικής 12ετούς φοίτησης στην λογική του "μια ψυχή που είναι να βγει ας βγει" τότε είναι δεδομένο ότι το κλίμα δεν ευνοεί την ανέλιξη ούτε των πραγματικών δασκάλων που θέλουν να προσφέρουν στο μέλλον του τόπου, ούτε των αρίστων των μαθητών που επιθυμούν τον μόχθο για την πρόοδο.
Στις μέρες μας η αποστολή του εκπαιδευτικού δοκιμάζεται από αντίξοες οικονομικές συνθήκες, με χαμηλές αμοιβές και δύσκολο εργασιακό περιβάλλον. Σίγουρα η δύναμη που χρειάζεται να καταβάλλει ο κάθε εκπαιδευτικός για να μην χάσει τον δύσκολο στόχο του λειτουργήματος του και να ταυτιστεί με συντεχνιακά επαγγέλματα είναι μεγάλη και διαρκής.
Δεν ευθύνονται οι εκπαιδευτικοί ούτε για το επίπεδο της παιδείας που παρέχεται στα σχολεία που υπηρετούν ούτε πιθανόν για την ελλιπή προετοιμασία κάποιων από τους ίδιους.
Η ευθύνη βαραίνει αποκλειστικά το κράτος το οποίο, μέσα από τα κόμματα που το κυβερνούν, ασκεί κοντόφθαλμη πολιτική καθιστώντας την παιδεία σε εργαλείο χειραγώγησης αντί για βατήρα προόδου.
Η χώρα βρίσκεται στο χαμηλότερο οικονομικό, κοινωνικό και πολιτιστικό επίπεδο των τελευταίων χρόνων και αντί να στοχεύσουμε στην αναγέννηση της παιδείας αποφασίζεται η κατάργηση του αξιοκρατικού χαρακτήρα κάποιων επώνυμων σχολείων.
Στις μέρες της παγκοσμιοποίησης οι παραδοσιακές έννοιες έχουν κατά πολύ χάσει την αρχική τους σημασία. Έτσι σήμερα προοδευτικός είναι αποκλειστικά εκείνος που βλέπει με ανθρωπιστικά δεδομένα την κοινωνία του αύριο σχεδιάζοντας έναν κόσμο με πολιτισμό. Εκείνος που πιστεύει στην μόρφωση και θέτει σαν πρώτη του προτεραιότητα το καλύτερο επίπεδο παρεχόμενης παιδείας και όχι το πολιτικό όφελος από τις όποιες βολεμένες συντεχνίες.
Για να γίνει μια αλλαγή χρειάζονται συγκρούσεις με τις δυνάμεις που θέλουν να το διατηρήσουν ως έχει.
Για να γίνει μια αλλαγή πρέπει αυτός που την πραγματοποιεί να έχει όραμα, σχέδιο και προοπτική και να είναι απαλλαγμένος από ιδεοληψίες και προκαταλήψεις, ακριβώς όπως περιέγραφε τους Έλληνες στον Σόλωνα ο Αιγύπτιος ιερέας, στο έργο του Πλάτωνα.
Φανατισμοί, ξεπερασμένες από την Ιστορία αντιλήψεις και κοντόφθαλμα συμφέροντα δεν συμπεριλαμβάνονται στα υλικά μιας αλλαγής νοοτροπίας και συμπεριφοράς.
Κυρίως όμως χρειάζονται τομές στην καρδιά του συστήματος. Τομές που θα στηριχθούν τόσο σε ιστορικά στοιχεία του ένδοξου παρελθόντος κάθε χώρας όσο και στις πρακτικές επιτυχημένων σχημάτων του σύγχρονου κόσμου.
Τομές που ίσως χρειαστεί να εισαχθούν αρχικά σαν «καινά δαιμόνια» ακόμη και αν αυτός που τα προτείνει αντιμετωπίσει δυσκολίες όπως ο Σωκράτης.
Οι πραγματικά αυτοδιοικούμενοι φορείς της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης οι οποίοι θα χαρακτηρίζονται από την ποιότητα των λειτουργιών τους, ανεξάρτητα με το αν ανήκουν στον Δημόσιο ή τον Ιδιωτικό τομέα( όπως στην Αρχαία Ελλάδα και τα διάσημα Πανεπιστήμια του σύγχρονου κόσμου), η λειτουργία αληθινών πειραματικών σχολείων της πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, οι σύγχρονες αξιοκρατικές μέθοδοι ανέλιξης των εκπαιδευτών ίσως να μπορούν να συμπεριληφθούν στα «καινά δαιμόνια» του σήμερα.
Άλλωστε, ο Σωκράτης ο οποίος στις μέρες του κατηγορήθηκε και καταδικάστηκε να πιεί το κώνειο, για αυτά τα «καινά του δαιμόνια» σήμερα θεωρείται μία από τις μεγαλύτερες μορφές της Ιστορίας του ανθρωπίνου είδους. Ποιός ξέρει, ίσως, αν και εκείνος από τον φόβο πιθανόν συνεπειών, δεν είχε εισαγάγει τις απόψεις του στην κοινωνία της Αρχαίας Αθήνας, να μην είχαμε σήμερα τον σύγχρονο πολιτισμό που απολαμβάνουμε.