Πονάει χέρι ....κόψει χέρι

25-04-2015

Του Νίκου Παπαδάκου

Με πολύ προσοχή διάβασα στην "Καθημερινή της Κυριακής" την 12.04.2015, ένα άρθρο που ανεφέρετο στην κατασπατάληση μεγάλων κοινοτικών κονδυλίων προερχομένων από το Ε.Κ.Τ σχετικών με την κατάρτιση και απασχόληση των ανέργων στην χώρα.

Το άρθρο αφορούσε την περίοδο του τελευταίου ΕΣΠΑ και το υπέγραφε η αρμόδιος αναπλ. υπουργός Εργασίας της νέας Κυβέρνησης. Τα συμπεράσματα που έβγαιναν από την ανάγνωση του άρθρου μόνο θετικά δεν θα μπορούσαν να είναι για το πως διατέθηκαν τα εν λόγω κονδύλια, για τον τρόπο που οι αρμόδιες (πολιτικές κυρίως αρχές) διαχειρίστηκαν καταστάσεις, ανθρώπους και πόρους και κυρίως για την αποτελεσματικότητα του εγχειρήματος της επανακατάρτισης ενός μέρους της κοινωνίας που αντιμετωπίζει την διαρκώς αυξανόμενη φτώχεια συνοδευόμενη από το φάσμα της εξαθλίωσης.
Η συντάκτρια του άρθρου αμφισβητεί ουσιαστικά την αποδοτικότητα των δράσεων των προγραμμάτων καθώς και το όφελος που προέκυψε από αυτές για λογαριασμό των ανέργων. Τα συμπεράσματα της τα στηρίζει σε δύο λόγους. όπως τα παραθέτει στο άρθρο.
"1. Σε μια περίοδο που έκλειναν χιλιάδες μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις και 160.000 άρτια καταρτισμένοι νέοι έφευγαν στο εξωτερικό, οι πόροι κατευθύνονταν στη χρηματοδότηση προγραμμάτων κατάρτισης και επανακατάρτισης, με σκοπό να «ενεργοποιήσουν» τους ανέργους για να ενταχθούν στην αγορά εργασίας. Όμως, την ίδια περίοδο που τα προγράμματα κατάρτισης αυξάνονταν, η ανεργία απογειωνόταν και η απασχόληση υποχωρούσε σε όλους τους κλάδους. Πόσο ρεαλιστική μπορεί να ήταν η προσδοκία ότι οι καινούργιοι καταρτιζόμενοι θα μπορούσαν να βρουν μια θέση εργασίας, όταν την περίοδο της «έκρηξης» των προγραμμάτων κατάρτισης και των «ενεργητικών πολιτικών» η ανεργία στους νέους εκτοξεύθηκε στο 51,2%, η μακροχρόνια ανεργία ξεπέρασε το 73% των ανέργων, οι οικογένειες χωρίς έναν εργαζόμενο υπερέβησαν τις 350.000 και η φτώχεια στους ανέργους ανέβηκε στο 46,5%;
2. Η καθημερινή επαφή μας με τη διαχειριστική πυραμίδα αυτών των προγραμμάτων ήταν ακόμη πιο αποκαλυπτική για τον τρόπο που κατασπαταλήθηκαν οι πόροι σε δράσεις που δεν είχαν σύνδεση ούτε με τις ανάγκες της οικονομίας και της κοινωνίας, ούτε με τις σπουδές και τις πραγματικές ικανότητες και ανάγκες των ανέργων. Τα πράγματα ήταν πολύ χειρότερα από όσο νόμιζα, διότι μόνο όταν ανέλαβα τη καθημερινή διαχείριση του συγκεκριμένου τομέα συνειδητοποίησα ότι έχουμε μπροστά μας ένα πολυπλόκαμο, παρασιτικό δίκτυο. Ένα δίκτυο που έχει στηθεί γύρω από τον προγραμματισμό, τον σχεδιασμό και την υλοποίηση των προγραμμάτων και την εκπόνηση μελετών, αλλά με την τεχνογνωσία στη σύνταξη κειμένων «ευρωπαϊκών προδιαγραφών» που έδινε και μια αληθοφανή δικαιολογία για τη διαρκή συρρίκνωση του δημόσιου τομέα σε ρόλο περιθωριακό."

Στην συνέχεια αναλύει τις μεθόδους με τις οποίες οι εργολάβοι πετύχαιναν να ελέγχουν το παιχνίδι, έφτιαχναν τους όρους αυτού και στη συνέχεια με την συνεργασία των κρατικών λειτουργών μοίραζαν τα κονδύλια με γνώμονα αποκλειστικά το ίδιο συμφέρον. Έτσι στο τέλος της ημέρας μοναδικοί ωφελούμενοι από την Ευρωπαϊκή υποστήριξη ήταν (και είναι) οι δικτυωμένοι κομπιναδόροι, τα παράσιτα.
Ομολογώ ότι το άρθρο θα με έβρισκε απολύτως σύμφωνο εφόσον η συντάκτρια του διευκρίνιζε σε κάποιο σημείο του, ότι ανεφέρετο σε ένα κομμάτι και μόνο από την κοινωνία των παρόχων προγραμμάτων κατάρτισης και εκπαίδευσης. Στο ανήθικο και διαπλεκόμενο κομμάτι του κλάδου που αποτελεί μια μικρή, ελάχιστη μειοψηφία. Δηλαδή σε εκείνους τους λίγους που δημιουργήθηκαν ή εκπαιδεύτηκαν από τα ίδια φθαρμένα συστήματα της πολιτικής ζωής και του μεγάλου κράτους για να στρέψουν τους καρπούς και αυτής την επιχειρηματικότητας προς όφελος των λίγων .
Οι διαπλεκόμενοι εργολάβοι υπάρχουν και τους συναντούμε σε όλες τις μορφές του κάθε μεγάλου και διεφθαρμένου κράτους.
Μπορεί να είναι εργολήπτες δημοσίων έργων, μπορεί να είναι ιδιοκτήτες ΜΜΕ, μπορεί να είναι πάροχοι κατάρτισης.
Υπάρχουν παντού γύρω μας, ελέγχουν την εξέλιξη της οικονομικής και πολιτικής ζωής μας σε μεγάλο βαθμό αλλά είναι λίγοι, ελάχιστοι θα έλεγα. Πρώτον επειδή σε τέτοιες ανέντιμες μυστικές οικονομικές συνωμοσίες δεν μπορούν να συμμετέχουν πολλοί αλλιώς το σχέδιο τους θα ναυαγήσει και δεύτερον επειδή η πίτα την οποία μοιράζονται δεν είναι και τόσο μεγάλη (μια και οι ίδιοι μαζί με τους συνεταίρους τους πολιτικούς φρόντισαν να περιορίσουν τις δυνατότητες της χώρας σε περισσότερα πράγματα και επομένως και μεγαλύτερη πίτα).
Υποθέτω ότι η αρμόδια αναπλ. υπουργός μιλούσε για τους λίγους και ανέντιμους που συναντά κανείς σε όλα τα επαγγέλματα τόσο του ιδιωτικού όσο και του δημοσίου τομέα. Μιλούσε για τα ξερά και όχι για τα χλωρά, τα υγιή εκείνα κύτταρα της κοινωνίας τα οποία πασχίζουν μέσα σε σαφώς αντίξοες συνθήκες για να χτιστεί η επόμενη, η φωτεινή μέρα της οικονομίας και της χώρας.

Είμαι επίσης βέβαιος ότι τόσο η βαρύτητα της νέας της θέσης όσο και το λαμπρό επιστημονικό παρελθόν της συντάκτριας του άρθρου αποκλείουν την πιθανότητα τα συμπεράσματα που εξάγει να αναφέρονται στο σύνολο των Κέντρων Επαγγελματικής Κατάρτισης αφού κάτι τέτοιο θα ήταν και αναίτιο, αναπόδεικτο και φανατικό. Οι περισσότεροι άλλωστε επιχειρηματίες του κλάδου φυτοζωούν και βρίσκονται στα πρόθυρα της οριστικής τους διάλυσης όπως άλλωστε και το μεγαλύτερο μέρος της υγιούς επιχειρηματικότητας της χώρας. Άλλωστε σε κάθε επάγγελμα, ακόμη και σε κείνα που η φύση τους είναι άκρως ανθρωπιστική, συναντούμε ηθικούς και ανήθικους ανθρώπους να τα ασκούν.
Ούτε όμως η ενοχοποίηση ή απενοχοποίηση συνολικά του ιδιωτικού ή του δημοσίου τομέα συνεισφέρει στις απαιτήσεις των δύσκολων καιρών που περνάει η χώρα. Φράσεις όπως
"Ένα δίκτυο που έχει στηθεί γύρω από τον προγραμματισμό, τον σχεδιασμό και την υλοποίηση των προγραμμάτων και την εκπόνηση μελετών, αλλά με την τεχνογνωσία στη σύνταξη κειμένων «ευρωπαϊκών προδιαγραφών» που έδινε και μια αληθοφανή δικαιολογία για τη διαρκή συρρίκνωση του δημόσιου τομέα σε ρόλο περιθωριακό"
μπορούν να ερμηνευτούν από κάποιους σαν μια προσπάθεια διαχωρισμού των Ελλήνων σε ανήθικους επιχειρηματίες και αδύναμους, ανίσχυρους να αντιδράσουν δημοσίους υπαλλήλους, τους οποίους ο ιδιωτικός τομέας έχει βάλει στο περιθώριο της λειτουργίας της οικονομίας της χώρας.

Ίσως μάλιστα και κάποιοι να ερμηνεύσουν τις φράσεις αυτές του άρθρου με συμπεράσματα τύπου ότι στην Ελλάδα του σήμερα το μεγάλο και βαθύ δημόσιο υφίσταται τεράστια και άδικη μεταχείριση από τους μαφιόζους επιχειρηματίες!
Δεν εννοώ σε καμία περίπτωση ότι αυτά τα συμπεράσματα που μπορούν -ίσως αβίαστα- να εξαχθούν από κάποιους, ανταποκρίνονται στις προθέσεις της συντάκτριας του άρθρου.
Όμως σε περιπτώσεις κρίσης όπως αυτή που περνάει η χώρα και ακόμα περισσότερο όταν την επίλυση των θεμάτων έχει αναλάβει μια νέα κυβέρνηση ίσως είναι σωστό να ξεκαθαρίζονται κάποια πράγματα ώστε να μην μένει ούτε η ελάχιστη αμφιβολία σε κάθε αναγνώστη σχετικά με τις μεθόδους αλλά κυρίως τις πολιτικές αντιλήψεις που εκφράζει η νέα κυβέρνηση.
Η ταπεινή μου γνώμη είναι ότι η πρώτη κυβέρνηση της αριστεράς στη χώρα στοχεύει την επανεκκίνηση της οικονομίας με αρωγούς της το σύνολο των Ελλήνων πλην διαπλεκομένων ένθεν κακείθεν. There are always two to Tango, οπότε αν ο ένας είναι ο ανήθικος που χρηματίζει, ο δεύτερος στο χορό είναι ο άπιστος που χρηματίζεται. Δεν κατηγοριοποιούνται σε κοινωνικές ή ταξικές ομάδες οι παρανομίες. Δεν υπάρχουν καλοί Έλληνες και κακοί μετανάστες, δεν υπάρχουν καλοί εργαζόμενοι και κακοί εργοδότες, δεν υπάρχουν καλοί δημόσιοι υπάλληλοι και κακοί επιχειρηματίες. Η ποιότητα και τα χαρακτηριστικά είναι εξατομικευμένα και όχι κλαδικά. Άλλωστε έτσι ατομικά μας αντιμετωπίζει και το Σύνταγμα της χώρας και η δικαιοσύνη.
Ένα άλλο στοιχείο που προσωπικά έμεινε ασαφές μέσα μου με την ανάγνωση του συγκεκριμένου άρθρου είναι η επίδραση της καλής, μέτριας ή κακής ποιότητας κατάρτισης στην ίδια την ανεργία και την καταπολέμηση αυτής. Σύμφωνα με τις κρατούσες στις μέρες μας οικονομικές θεωρίες στις βασικές αιτίες της αύξησης της ανεργίας συμπεριλαμβάνονται κυρίως -
Η διεθνής οικονομική κρίση, η παντελής έλλειψη πολιτικο-οικονομικού σχεδιασμού εκ μέρους των κυβερνήσεων της χώρας, η απουσία των επενδύσεων τόσο του ιδιωτικού όσο και του δημοσίου τομέα, οι πολιτικές σκοπιμότητες που σε συνδυασμό με την έλλειψη θεσμικού πλαισίου έφεραν το κλείσιμο των μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων, η έλλειψη καινοτόμων ιδεών με τον παράλληλο κορεσμό των εργασιακών θέσεων σε παραδοσιακά επαγγέλματα, η έλλειψη ανταγωνιστικότητας και δεδομένης της διάρθρωσης της οικονομίας η αδυναμία παραγωγής προϊόντων υψηλής προστιθέμενης αξίας, το φθηνό εργατικό δυναμικό ανταγωνιστριών χωρών, η αναξιοκρατία, η επικράτηση των μονοπωλίων και η διαπλοκή ολιγαρχών με ανήθικους πολιτικούς, η αστυφιλία (ειδικά σε μία χώρα που ο πρωτογενής τομέας μη εκσυγχρονιζόμενος, δεν κατάφερε να παίξει το ρόλο που μπορούσε), η χαμηλού επιπέδου εκπαίδευση κλπ. Η έλλειψη επαγγελματικού προσανατολισμού, στην οποία αναφέρθηκε το άρθρο, δεν αποτελεί αίτιο της ανεργίας αλλά αποτέλεσμα. Επομένως και η αντιμετώπιση, μέσω των προγραμμάτων κατάρτισης, αυτής της συγκεκριμένης αδυναμίας (επαγγελματικού προσανατολισμού) δεν δημιουργεί θέσεις εργασίας με παράλληλη μείωση του προβλήματος της ανεργίας απλά προετοιμάζει κάποιους άνεργους για μια μελλοντική προοπτική.
Εννοείται ότι η συμμετοχή των ανέργων στα προγράμματα κατάρτισης πέραν της προετοιμασίας τους για την ομαλή μετάβαση στα καινούργια μελλοντικά δεδομένα της αγοράς ενδέχεται να λειτουργήσει και σαν ασφαλιστική δικλείδα ώστε οι άνεργοι να παραμένουν μέσα στον στόχο τους, δηλαδή την εξεύρεση εργασίας.
Ο φόβος είναι ότι με την πάροδο του χρόνου, κάποιοι από αυτούς τους ανθρώπους ενδέχεται να αποκλειστούν εντελώς από το εργατικό δυναμικό. Ο επικεφαλής της Τράπεζας της Αγγλίας, Μαρκ Κάρνεϊ, είχε προειδοποιήσει για τους κινδύνους της μακροχρόνια ανεργίας, μιλώντας πριν λίγα χρόνια στο Νταβός «Όταν οι άνθρωποι παραμένουν άνεργοι για πολύ καιρό χάνουν τις ικανότητές τους, γεγονός που αποκαλείται υστέρηση». (Πηγή εφημερίδα Telegraph.)
Είναι γεγονός ότι σύμφωνα με τα στατιστικά στοιχεία, επτά από τις δέκα περιοχές της Ευρωπαϊκής Ένωσης με τα υψηλότερα ποσοστά ανεργίας βρίσκονται στην Ελλάδα (τα χαμηλότερα αντίστοιχα ποσοστά καταγράφονται στη Σουηδία).
Είναι γεγονός ότι το φαινόμενο της ανεργίας στην χώρα μας δεν αντιμετωπίστηκε ούτε κατά διάνοια τα τελευταία χρόνια. Μάλιστα πολλοί κερδοσκόπησαν πάνω στην αγωνία και τον πόνο των ανέργων επιβαρύνοντας το ήδη φορτισμένο κλίμα.
Είναι γεγονός ότι η σύγχρονη μετανάστευση στερεί την χώρα από το υψηλοτέρου επιπέδου δυναμικό της απογυμνώνοντας την από νέο στελεχιακό και απαξιώνοντας διαρκώς την δυνατότητα της να σταθεί στο σύγχρονο παγκόσμιο ανταγωνιστικό περιβάλλον.
Αλλά είναι επίσης γεγονός ότι η επίπονη επίλυση τέτοιων ζωτικών για το μέλλον του έθνους ζητημάτων απαιτούν σύμπνοια, ομόνοια και κυρίως οργάνωση και προγραμματισμό.

Λύση στο πρόβλημα μπορεί να δώσει η ανάπτυξη, λύση στο πρόβλημα μπορεί να δώσει η εξωστρέφεια, λύση στο πρόβλημα μπορεί να δώσουν οι συνεργασίες. Λύση στο πρόβλημα σίγουρα δεν θα δώσει η στοχοποίηση κατηγοριών ανθρώπων ή κλάδων επαγγελματικότητας.

Δικαίωμα και υποχρέωση του κάθε υπουργείου να επανασχεδιάσει την οικονομική και κοινωνική του πολιτική.

Δικαίωμα και υποχρέωση του κάθε πολιτικού προϊσταμένου του εκάστοτε υπουργείου να ανακοινώνει τις προθέσεις του για θεσμικές αλλαγές στον τρόπο που θα διατίθενται τα κονδύλια.

Δικαίωμα και υποχρέωση του υπουργείου Εργασίας είναι να προβλέψει και να εφαρμόσει μια κατά την άποψή του πιο δίκαιη μοιρασιά των κοινοτικών επιχορηγήσεων περιορίζοντας για παράδειγμα το υψηλό ποσοστό συμμετοχής των ΚΕΚ στην κατανομή των πόρων από το 75% που είναι σήμερα (κατά δήλωση της αναπλ. υπουργού) υπέρ της αύξησης της επιχορήγησης του ιδίου του ανέργου.

Αλλά δικαίωμα κανενός δεν είναι στην προσπάθεια άσκησης του έργου του να εξισώνει δικαίους και αδίκους ισοπεδώνοντας ολοκληρωτικά επαγγελματικούς χώρους επειδή εκεί μέσα κάπου κρύβονται και κάποιοι πραγματικοί ένοχοι. Άλλωστε, οι κατ’ επάγγελμα ένοχοι έχουν πάντα αναπτυγμένες τις μεθόδους επιβίωσης έναντι των υπολοίπων και γι’ αυτό τα τυφλά χτυπήματα συνήθως επιφέρουν βλάβες στους αθώους και αμάχους.
Η εποχή του "πονάει κεφάλι, κόψει κεφάλι" έχει από αιώνες αντικατασταθεί στον πολιτισμένο κόσμο με το "πονάει κεφάλι, επιλέγουμε το καλύτερο γιατρικό για τον πονοκέφαλο".